Əsir düşdü, əsərləri yandırıldı – Müharibə əleyhdarı rəssam

Bu gün görkəmli alman rəssam Otto Diksin anım günüdür.

42-ciparalel.az Kulis.az-a istinadən onun haqqında materialı təqdim edir.

Otto Diks XX əsr alman təsviri sənətinin realizmi ekspressionist kəskinliklə birləşdirən aparıcı nümayəndəsidir. O, Veymar Respublikası dövründə formalaşan “Yeni obyektivlik” cərəyanının banilərindən biri kimi tanınır. Diks gözəlləşdirilmiş incəsənəti rədd edərək müharibənin dəhşətini cəmiyyətin çürüməsini və insan psixologiyasının ən çılpaq tərəflərini olduğu kimi kətana köçürüb.

Diks incəsənəti sadəcə estetika deyil, sosial xəbərdarlıq və tarixi sənəd kimi görürdü. Birinci Dünya müharibəsində pulemyotçu kimi ön cəbhədə vuruşan rəssam bu dəhşətli anları şəxsən yaşamışdı.

***
Onun ən məşhur işlərindən olan “Müharibə” əsəri döyüş meydanındakı parçalanmış bədənləri, qaz hücumlarını və səngər atmosferini renessans üslubunda təsvir edir.

Müharibədən sonra Diks Drezden və Berlində burjua cəmiyyətinin ikililiyini — gecə klublarındakı dəbdəbə ilə küçələrdəki şikəst müharibə qazilərini, fahişələri və səfilləri eyni kətan üzərində yan-yana qoyaraq kəskin satira yaradırdı.

Onun çəkdiyi portretlər (məsələn, jurnalist Silviya fon Hardenin portreti) dövrün intellektual və psixoloji ab-havasını mükəmməl əks etdirir.

***
Otto Diksin həyatındakı ən acı və sarsıdıcı dövr 1930-cu illərdə nasistlərin hakimiyyətə gəlişi ilə başladı. Müharibənin əleyhinə kəskin mövqe tutan və cəmiyyətin eybəcərliklərini ifşa edən rəssam nasist ideologiyası üçün təhlükəli elan olundu. 1933-cü ildə o, Drezden İncəsənət Akademiyasındakı professorluq vəzifəsindən rüsvayçılıqla kənarlaşdırıldı və ona dərs demək qadağan edildi.

1937-ci ildə nasistlər Diksin 260-dan çox əsərini alman muzeylərindən müsadirə etdilər. Onun məşhur “Səngər” əsəri və yüzlərlə rəsmi nasistlərin təşkil etdiyi sərgidə xalqı təhqir etmək məqsədilə nümayiş olundu. Daha da acınacaqlısı, onun bir çox dəyərli əsəri nasistlər tərəfindən tonqalda yandırılaraq məhv edildi. Bütün bu mənəvi təzyiqlər, yaradıcılıq azadlığının əlindən alınması və dostlarının ölkədən qaçması onun həyatında dərin təcrid dövrü yaratdı. O, Konstans gölü sahilindəki tənha bir kəndə çəkilərək daxili mühacirət həyatı yaşamağa məcbur oldu. İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarında — 53 yaşında ikən — nasistlər tərəfindən məcburi şəkildə yenidən cəbhəyə çağırıldı və fransızlara əsir düşdü.

***
Müasir Almaniyada Otto Diks milli vicdanın və hərbi-faşist təbliğatına qarşı müqavimətin simvolu kimi son dərəcə böyük nüfuza sahibdir:
Drezden, Ştutqart və Berlin muzeylərində onun əsərləri üçün xüsusi zallar ayrılıb. Diks irsi Almaniyanın incəsənət turizminin və təhsil proqramlarının təməlini təşkil edir.

Dünyada müharibə və münaqişələrin yenidən alovlandığı müasir dövrdə sənətçinin pasifist, anti-müharibə mövzulu əsərləri Almaniya mediasında və mədəniyyət ocaqlarında yenidən aktuallıq qazanır.

Diks gənc rəssamlar üçün akademizmdən uzaqlaşaraq həqiqəti çəkinmədən təsvir etməyin ən parlaq nümunəsi hesab olunur. O, bu gün də sənətin yalnız gözəllik üçün deyil, bəşəriyyəti öz səhvləri ilə üzləşdirən güzgü olduğunu xatırladan görkəmli rəssam kimi yaşayır.